Publicaties Het Groeiend Monument

Het Groeiend Monument

Opening

Ik kan iets niet vergeten en dat is de ramp

Daarom als herinnering heb ik een mozaïek gemaakt

Zodat ik er iedere keer naar kijken kan

Het Groeiend Monument

Op 4 oktober 1992 om zes minuten over half zeven ’s avonds boorde een vrachtvliegtuig van El Al zich in de flats Groeneveen en Kruitberg. Een ramp die zijn gelijke niet kende in Nederland. Tientallen mensen verloren het leven. De Bijlmer werd nooit meer hetzelfde.

Tijdens de parlementaire enquête naar de vliegramp bleek eens te meer hoe de herinnering aan de vliegramp en haar nasleep Nederland bijna zeven jaar na het gebeurde nog steeds schokt. De Bijlmerramp heeft echter ook voor saamhorigheid gezorgd. Ineens was er aandacht voor het menselijke verhaal. Voor het feit dat mensen gelukkig hadden geleefd en gewoond in deze kleurrijke wijk. En voor verbondenheid. Juist die gedachte is zo belangrijk in Zuidoost.

Bewoners en nabestaanden hebben de plek rond ‘de boom die alles zag’ vrijwel direct ingericht als de plek om het gebeurde te herdenken. Op initiatief van het Stadsdeel Amsterdam Zuidoost werd een onderzoek gedaan naar een op te richten monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de vliegramp. Er werden gesprekken georganiseerd met onder meer bewoners, betrokkenen en kunstenaars. Dit onderzoek leverde een keur aan ideeën op. Het moest een plaats blijven om te herinneren, te herdenken en samen te komen. Daarnaast moest er ruimte gemaakt worden voor diverse activiteiten waarin iedere cultuur zijn plek kan vinden. De ideeën die werden aangeleverd zijn door de ontwerpers van het monument als uitgangspunt genomen voor het definitieve plan.

Wie nu de plek van de ramp bezoekt vindt daar een monument. Het werd in opdracht van het Stadsdeel Amsterdam Zuidoost ontwerpen door de architecten Herman Hertzberger en Georges Descombes. De rampplek is ontwikkeld tot ‘Groeiend Monument’. Hierin moeten de gedachten die door de betrokkenen zijn aangedragen tot uitdrukking komen, nu en in de toekomst. Om deze opzet te laten slagen is tijd nodig om het geheel op een organische manier te laten groeien.

De Stichting Beheer ‘Het Groeiend Monument’ houdt zich bezig met het beheer en onderhoud van het monument dat is opgericht ter nagedachtenis van de vliegramp in de Bijlmermeer.

De herinrichting van het door de ramp getroffen gebied bestaat nu uit vijf verschillende onderdelen. Het omvat naast de eigenlijke gedenkplaats – met ‘de boom die alles zag’ - ook van de ruimte in de directe omgeving van de boom. Samen vormen ze het Groeiend Monument.

De boom die alles zag
Rond de boom die de ramp overleefde groeide spontaan een ontmoetingsplek voor betrokkenen bij de vliegramp. Mensen kwamen rond ‘de boom die alles zag ’bij elkaar om hun dierbaren te gedenken. Zij legden bloemen, foto’s en herinneringen bij de boom. Nog steeds is de boom het hart van het Monument. Het geheel is omlijst door een muur waarin herdenkingsteksten en herinneringen een plaats kunnen krijgen.

Het mozaïektapijt
Rond ‘de boom die alles zag’ ligt een enorm veelkleurig mozaïektapijt gemaakt van stoeptegels met een mozaïek erin. Op steenworp afstand van de rampplek werd een werkplaats ingericht, waar iedereen die dat wilde de gelegenheid kreeg een mozaïek te maken. Zodat iedereen een eigen kunstwerkje kon maken om van iemand afscheid te nemen, of om de herinnering aan de ramp te verwerken. Normaal worden stoeptegels gebruikt om overheen te lopen maar deze tegels zijn bedoeld om stil te staan bij wat hier gebeurd is. In de periode augustus 1995 tot juli 1996 kwamen bijna tweeduizend mensen naar de werkplaats. Behalve door nabestaanden en buurtbewoners werden er tegels gemaakt door schoolkinderen, leerkrachten, journalisten en politici. Ook hulpverleners zoals mensen van de GG en GD, leden van de politie en brandweer, van het Rampen Identificatie Team, het Leger des Heils, het Rode Kruis en vertegenwoordigers van kerken en vele andere organisaties maakten een mozaïektegel. Zo zijn bijna tweeduizend kleine mozaïeken ontstaan die nu samen in een groot monument verbonden zijn, als blijvende herinnering aan de vliegramp. Het idee om de plek van de ramp tot een plek van ons allemaal te maken is van Akelei Hertzberger. Zij was initiator en vormgever van het mozaïektapijt. De organisatie was in handen van Jolanda van de Graaf.

De plattegrondafdruk
De omtrek van het verdwenen gebouw is in het Monument zichtbaar gemaakt met de plattegrondafdruk. De ruimte die op deze wijze is ontstaan symboliseert de leegte en het verlies dat achterbleef na de ramp. Het inslagpunt van het vliegtuig wordt gemarkeerd door een kleine fontein.

De promenade
De promenade bestaat uit een lang recht pad dat het hele gebied doorkruist. Het verbindt de plek rond ‘de boom die alles zag’ en de plattegrondafdruk van het vernielde gebouw met elkaar. Tevens vormt de promenade een verbinding met de omgeving buiten het monument. De promenade wordt geflankeerd door bomen, die ooit op Amsterdamse Museumplein stonden. Door de bomen te doneren wilde het Stadsdeel Zuid de betrokkenheid van de hele stad Amsterdam met de vliegramp tot uitdrukking brengen.

De bloementuin
Het gebied tussen de promenade en de plattegrondafdruk van het vernielde gebouw biedt plaats aan een bloementuin waarin bloemen uit verschillende windstreken kunnen groeien. De bloemen kunnen worden gezien als een teken van nieuw leven.

Het Groeiend Monument
Met het verstrijken van de jaren is de behoefte aan een nationaal monument op de plek van de ramp onverminderd groot. Voor direct betrokkenen is het verwerkingsproces nog in volle gang. Het monument biedt een ontmoetingsplek waar je kracht uit put. Een plek waar nabestaanden, omwonenden, oud- hulpverleners , of gewoon belangstellenden naartoe kunnen voor een moment van bezinning. Een plek bovendien, waar je ook het gevoel van verbroedering van de Bijlmer kan ervaren. Om het monument gedurende het gehele jaar een betekenis te geven voor de samenleving, gaat de Stichting Beheer ’Het Groeiend Monument’ activiteiten in het gebied stimuleren en ondersteunen. De stichting nodigt burgers, organisaties en andere betrokkenen van harte uit om met ideeën te komen, zodat dit echt een levendige plek voor iedereen wordt.  

The Growing Monument

Early on the evening of October 4,1992, an El Al cargo plane, shortly after takeoff, crashed into the flat buildings Groeneveen and Kruitberg in the Bijlmer. Numerous lives were lost, and the pain of that day continued to linger on through the years.

In the wake of such tragedy, nobody could imagine the Bijlmer would remain the same. Such tragedy, in addition to its pain, has also given birth to positive lights. Those who died shall not be forgotten. The course of events has brought people closer together and it has created a keener sense of solidarity. The drama of the plane crash brought the media into more direct contact with the diverse peoples of the Bijlmer.

As the stories of the residents began to be sought, and - more importantly - heard, the media began to realise how many old assumptions and impressions were too simple or incomplete. Voices began to be heard telling how many people in this colourful area had lived closely and joyously. Even today, experiences ofbrotherhood and solidarity remain a uniquely vibrant theme.

From the moment of the plane crash, residents of the Bijlmer and relatives of the victims crash were drawn spontaneously to 'The Tree That Saw Everything', a silent witness lending itself as a natural, inspired and genuine place of commemoration. Talks were organised and collect ideas for a monument, from people concerned, residents and artists. The place of the incident should constitute a place to remember, gather, and look to the past, present, and future. Activities should be developed to faithfully reflect the sensitivities and concerns of the many peoples and ethnic groups touched by the event. The ideas blossomed into suggestions taken to heart by Herman Hertzberger and Georges Descombes, the architects who designed the monument.

The result is The Growing Monument. It consists of five elements.

The Tree That Saw Everything

People gather around the tree that saw everything to remember loved ones. They bring flowers, photographs, memories, and all that they are inspired to share. The Tree That Saw Everything is surrounded by a wall bearing commemorative texts.

The Carpet Of Mosaics

A colourful carpet of small mosaics is set around the tree. This carpet is made of pavement tiles, with each tile containing a small inlaid mosaic. These special mosaics are creations of residents, relatives, members of the emergency staff, and others connected with the experience who felt compelled to commemorate someone close, or translate their impressions into a personal, direct, enduring form of solidarity.

This carpet of over 2000 mosaics weaves a durable carpet of humanity. The people moved to express themselves in The Carpet ofMosaics range from school pupils to politicians, from teachers to firefighters. This carpet literally and symbolically spans the spectrum of life.

The Carpet of Mosaics was the original idea of Akelei Hertzbergers. reflecting a wish to create a genuine 'place of us all'. She initiated and designed it, and Jolanda van der Graaf took care for its realisation.